Rodzinie włodków

W czasie pierwszej wojny światowej Ptak w wojsku nie służył i pozostawał w domu. Podczas krótkotrwałego zjednoczenia PSL „Piast” z PSL – Lewica, dokonanego na zjeździe w Tarnowie w dn. 1 grudnia 1918, został obrany członkiem Zarządu Głównego PSL. W 1924 opuścił szeregi PSL – Lewica i przeszedł do PSL „Piast”. Założył Kasę Stefczyka w Bieńczycach, obsługującą kilkanaście okolicznych wsi, i był jej długoletnim prezesem. W 1932 witał z banderią krakusów Wincentego Witosa jadącego do Pleszowa. Zmarł 29 lipca 1936 w Krakowie w szpitalu OO. Bonifratrów. Pochowany został na cmentarzu w Raciborowicach w dniu 1 sierpnia 1936.

Franciszek Ptak

Franciszek Ptak (ur. 30 sierpnia 1859, zm. 29 lipca 1936 w Krakowie) – działacz ruchu ludowego, poseł na galicyjski Sejm Krajowy.

W dniu 20 stycznia 1907 został wybrany na członka Rady Naczelnej (RN) Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL), którą to nazwę przyjęło SL w 1903. W wyborach do Rady Państwa w maju 1907 zrezygnował z kandydatury na rzecz Franciszka Wójcika. W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego w dniu 25 lutego 1908 został wybrany na posła z gmin wiejskich pow. krakowskiego. W sejmie był członkiem komisji petycyjnej i komisji gminnej (od 1910 również i komisji drożyźnianej) oraz rewidentem sejmowym. Przemawiał m. In. w sprawie zniesienia myt krajowych (1 października 1908), założenia szkoły gospodyń wiejskich w pow. krakowskim (14 października 1909). Wystąpił również m.in. wraz z innymi posłami z wnioskiem nagłym w sprawie zapobieżenia głodowi grożącemu ludności w całym kraju (19 marca 1913). W 1908 wraz z Władysławem Bogackim byli organizatorami słynnego „wesela krakowskiego”, które defilowało przed cesarzem Franciszkiem Józefem I w Wiedniu w 60. rocznicę wstąpienia jego na tron. Jedna z córek Ptaka, Zofia, wraz ze znanym artystą malarzem, Henrykiem Uziembłą, tworzyli „parę młodych”, a malarz Wojciech Kossak był starostą. „Wesele” to wywołało wówczas w Wiedniu entuzjazm i odbiło się szerokim echem po całym kraju, wywołując również falę krytyk, m.in. i pod adresem Ptaka, jako krakowskiego „Paradebauera” (S. Szczepański). W dniu 8 marca 1908 został ponownie wybrany na członka Rady Nadzorczej PSL. W latach 1913–1914 był członkiem Rady Nadzorczej Krajowej Centralnej Kasy dla Spółek Rolniczych we Lwowie. W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego w dniu 30 czerwcu 1913 nie został wybrany na posła; w jego miejsce mandat otrzymał Józef Serczyk, również ludowiec. Franciszek Ptak figurował jako członek RS PSL w czasie jej zebrania w Tarnowie w dniu 13 grudniu 1913, na którym doszło do rozłamu na PSL – Lewica, które skupiło zwolenników Jana Stapińskiego i PSL „Piast”, któremu przewodzili Jakub Bojko i Wincenty Witos. Franciszek Ptak znalazł się w PSL – Lewica, w którym na Kongresie w dniu 5 kwietnia 1914 został wybrany na członka RN. W dniu 28 czerwca 1914 zwrócił się wraz z Franciszkiem Wójcikiem z odezwą do chłopów o finansowe popieranie PSL – Lewica („Przyjaciel Ludu” 1914 nr 26 s. 4).

Życiorys

Urodził się w rodzinie chłopskiej, był synem Antoniego, posiadającego ok. 5 morgów, i Salomei z Włodków. Ukończył szkołę ludową, a poza tym był samoukiem i wiele czytał. Gospodarował na swoich 2 morgach. Okresowo zarobkował jako pracownik najemny w młynie. Założył i prowadził karczmę w Bieńczycach. Przez dziewięć lat był dzierżawcą myta. Związał się z ruchem chrześcijańsko–ludowym ks. Stanisława Stojałowskiego. W 1892 kandydował bezskutecznie w wyborach uzupełniających do galicyjskiego Sejmu Krajowego. Tego okresu dotyczą wspomnienia Wincentego Witosa o „karczmarzu z Bieńczyc”, zajmującym się polityką i prenumerującym gazety ludowe, które wykładał do czytania w swojej karczmie. Wg Witosa inni chłopi wyrażali o Ptaku niezbyt pochlebne opinie, „nie mogąc znosić panoszącego się dorobkiewicza”. W latach 1898–1902 wydawał czasopismo „Obrona Ludu”’ organ stronnictwa chrześcijańsko–ludowego, ukazujący się w Krakowie. W grudniu 1900 kandydował do austriackiej Rady Państwa, ale nie został wybrany. Echo jego walki wyborczej znajduje odbicie w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego (akt I scena 25: rozmowa Poety z Czepcem: „Toście Ptaka wybierali”). Ptak współpracował z kolei z Janem Stapińskim, współorganizatorem galicyjskiego Stronnictwa Ludowego (SL), który, wg S. Szczepańskiego, szachował „w Krakowskiem Wójcika Ptakiem, Ptaka Waligórą, czy innym prezesem wójtów, jak potrzeba było”. W latach 1897–1909 był członkiem Rady Powiatowej w Krakowie z grupy gmin wiejskich i zastępcą członka, a od 1904 – członkiem Wydziału Powiatowego w Krakowie. Od 1904 do 1910 był również członkiem Rady Szkolnej Okręgowej w Krakowie z ramienia Rady Powiatowej. Założył Tow. „Sokół” w Bieńczycach.

Był żonaty od 1886 z Marcjanną z domu Szafrańską (ur. 7 stycznia 1864, zm. 4 sierpnia 1947), z którą miał 5 synów i 7 córek.

Ciekawostki

  1. Przyjaźnił się z wieloma artystami. Zażyłe stosunki łączyły go z Włodzimierzem Tetmajerem (zachowały się listy). W jego domu bywali obok Tetmajera – Stanisław Wyspiański, Lucjan Rydel,Józef Krasnowolski, Henryk Uziembło, Wojciech Kossak i inni. Pisze o tym w swoich wspomnieniach Lucyna Kotarbińska, znana aktorka, żona Józefa Kotarbińskiego, dyrektora teatru.
  2. Był współzałożycielem i redaktorem czasopism „Wieniec” i „Pszczółka” o problematyce wiejskiej. Jego gospodarstwo uchodziło za wzorowe w okręgu. Propagował najnowsze osiągnięcia w uprawie roli i hodowli. Pamiętają o tym do tej pory mieszkańcy Bieńczyc i okolicznych wsi.
  3. Przyczynił się walnie do budowy dużej, jak na owe czasy, murowanej szkoły w Bieńczycach – pierwszej tego rodzaju w powiecie.
  4. Wraz z Wincentym Witosem wspomagał budowę Szpitala Bonifratrów w Krakowie. Został wpisany na listę dobroczyńców Zakonu Bonifratrów. Kiedy podczas choroby nie chciał przebywać w szpitalu, w związku z jego zasługami dla zakonu, bracia zakonni opiekowali się nim w domu.
  5. Przyczynił się w dużej mierze do budowy domu parafialnego w Raciborowicach, przy historycznym kościele Jana Długosza.
  6. Szkic portretowy F. Ptaka z B. Czepcem pędzla W. Tetmajera znajduje się w Muzeum Teatralnym w Krakowie (ul. Szpitalna 21).
  7. Jego imieniem nazwana została mała ulica w Nowej Hucie - Bieńczycach
  8. Naturalnej wielości Portrety Franciszka i Marcjanny (żony) Ptaków pędzla Józefa Krasnowolskiego zostały przez syna Władysława Ptaka przekazane w depozyt do Izby Regionalnej Ośrodka Kultury ówczesnego Kombinatu HiL w roku 1973. Obecnie znajdują się w Dworku Matejki w Krzesławicach.
  9. Zachowało się po nim kilka pamiątek, między innymi szeroki skórzany pas, bogato zdobiony i nabijany mosiężnymi ćwiekami.
  10. Wybierał się w podróż do USA transatlatykiem "Titanic".

Źródła

Inne strony

Partner Websites